تبلیغات
اهورا مزدا بی همتا - هجیج ستاره اورامان
یکشنبه 25 مهر 1389

هجیج ستاره اورامان

   نوشته شده توسط: محسن مهدی پور    

 

هجیج روستایی است به زیبایی دره های زاگرس، به دل انگیزی ارتفاعات شاهو، به زلالی چشمه ساران هورامان، به قدمت تمدن کرمانشاه و هجیج روستایی است به خیال انگیزی بهشت.

روستای هجیج یکی از پر جاذبه ترین نقاط استان کرمانشاه و از مناطق دیدنی اورامانات، که در 25 کیلومتری  پاوه  قرار گرفته، روستای شور انگیز و تاریخی هجیج است که هر ساله گردشگران بسیاری را به خود جذب می کند.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه کرمانشاه ، زیبایی کم نظیر این روستای پلکانی با کوههای سنگی، مناظرسرسبز، چشمه های خروشان و مسیر پرپیچ و خم آن چشم هر دل نوازی را به خود معطوف می کند، به طوری که علاوه بر گردشگران، همواره هنرمندان خوش ذوق را به سمت خود می کشاندکه تا با الهام از آن همه زیبایی و شگفتی به خلق آثار چشم نواز خود بپردازند.

این روستا که در دره ای زیبا و آرمیده در جنگلی انبوه و بهشتی قرار گرفته، مردمانی خون گرم، سخت کوشش و مهمان نواز دارد.

خانه های هجیج همگی از سنگ و اغلب به صورت خشکه چین و پلکانی ساخته شده، به گونه ای پشت بام خانه ای، حیاط خانه دیگری است.

بارش نزولات جوی مناسب به ویژه برف در فصل سرد سال و باران در بهار و پاییز موجب سرسبزی و طراوت روستا و مناظر اطراف آن شده است.

یکی از ویژگی های منحصر به فرد مردمان این روستا خود کفایی در تمامی مایحتاج روزانه است به گونه ای که از گیوه بافی که پایپوش مردمان مناطق کرد نشین است گرفته تا لباسهایی سنتی بافته شده از پشم ورنگ طبیعت، تا تهیه خوراک و مایحناج خوردنی و هر آنچه که نیاز زیستن در رفاه باشد که این همه تلاش، کوشش، ذوق و هنر ریشه در فرهنگ، باور و توانمندی آنان دارد.

یکی دیگر از ویژگی های قابل توجه این روستای خیال انگیز وجود امامزاده سید عبیدالله فرزند امام موسی کاظم (ع) است که اهالی منطقه از آن به نام کوسه هجیج یاد می کنند و بسیار مورد احترام آن هاست.

در نزدیکی روستا چشمه خروشانی وجود دارد که آب آن به رودخانه سیروان می ریزد، این چشمه عجیب که به مانند آبشاری از دل کوه بیرون می آید به چشمه بل معروف است، خروشانی آن به گونه ای است که در هیچ فصلی از سال آب آن کم نمی شود و متخصصین و محققین آب آن را به عنوان یکی از بهترین آب معدنیهای دنیا شناخته اند. در ایام نوروز روستای هجیج که به عنوان یکی از روستاهای هدف گردشگری استان شناخته شده است پذیرای هزاران گردشگر است.

 رودخانه خروشان سیروان درکنار روستای هجیج واقع است

-----------------------------------------------------------------------

حجیج
 
موقعیت و تاریخچه
روستای حجیج از توابع بخش نوسود شهرستان پاوه در استان کرمانشاه، با مختصات جغرافیایی 46 درجه و 20 دقیقه طول شرقی و 35 درجه و 9 دقیقه عرض شمالی، در 34 کیلومتری شهرستان پاوه و 123 کیلومتری کرمانشاه قرار دارد.
روستای حجیج از شمال غرب و جنوب به کوهستان‏های کوه‏سالان و شاهو محدود است و ارتفاع آن از سطح دریا 850 متر است. روستای حجیج با اقلیمی معتدل و کوهستانی، در بهار و تابستان آب و هوای مطبوعی دارد و در پاییز و زمستان سرد است. رودخانة سیروان از نزدیکی این روستا عبور می‏کند.
اگرچه اسناد معتبری در مورد تاریخ روستای حجیج در دست نیست، اما وجود امامزاده عبیدالله معروف به کوسه حجیج بیانگر آن است که این روستا سابقه تاریخی دیرینه‏ای دارد و قدمت آن به بیش از 500 سال می‏رسد.
مردم روستای حجیج به زبان کردی و لهجة هورامی سخن می‏گویند، مسلمان و پیرو مذهب اهل تسنن هستند.
الگوی معیشت و سکونت
براساس نتایج سرشماری سال 1375، روستای حجیج 925 نفر جمعیت داشته است که در سال 1385 به 736 نفر کاهش یافته است.
درآمد مردم این روستا غالباً از فعالیت‏های باغداری و دامداری تأمین می‏شود. گروهی نیز به مشاغل خدماتی و تولید صنایع دستی می‏پردازند. میوه‏هایی مانند گردو، انار و انگور در زمرة مهم‏ترین محصولات سردرختی این روستا به شمار می‏آیند. پرورش درختان «ون» یکی از مهم‏ترین منابع درآمد مردم این روستا است. مراتع سرسبز و حاصلخیز به ویژه در اطراف رودخانة سیروان، باعث رونق دامداری در این روستا شده است. کشک، شیر، دوغ، روغن حیوانی و کره از مهم‏ترین فرآورده‏های لبنی این روستا می‏باشد. نگهداری و پرورش انواع طیور در این روستا رواج دارد. تولید انواع صنایع دستی مانند گلیم، جاجیم، گیوه، دستمال و سبد نیز در میان مردم روستا به ویژه زنان مرسوم است.
روستای کوهستانی حجیج بافت مسکونی متمرکزی دارد. بیشتر خانه‏های این روستا در دو طبقه بنا شده‏اند و فاقد حیاط می‏باشند. خانه‏های روستاییان از شرایط اقلیمی و طبیعی محدوده روستا و نوع فعالیت و معیشت مردم متأثر گردیده و شکل گرفته است. بیشتر خانه‏های این روستا به صورت پلکانی ساخته شده‏اند، به طوری که بام یک خانه حیاط خانه دیگر است. جهت‏گیری ساختمان‏ها به سوی جنوب است تا از نور خورشید بیشترین بهره‏برداری به عمل آید. به دلیل سرمای سخت زمستان، دیوار خانه‏های قدیمی روستا ضخیم، با در و پنجره‏هایی کوچک است. سقف این خانه‏ها که با تیرهای چوبی پوشیده و با کاهگل اندود شده‏اند، مسطح می‏باشد.
عمده مصالح به کار رفته در بنای خانه‏های مسکونی قدیمی روستا، سنگ، چوب و ملاتِ گل است. در ساخت خانه‏های جدید و مرمت بناها، مصالح مقاوم آجر، سیمان، گچ و آهن مورد استفاده قرار می‏گیرد.
جاذبه‏های گردشگری
حجیج یکی از روستاهای بسیار زیبای استان کرمانشاه با معماری ویژه است که مناظر طبیعی و چشم‏اندازهای منحصر به فردی دارد. خانه‏های سنگی و پلکانی، کوه‏های بلند و دره‏های عمیق اطراف روستا نیز با مناظر حیرت‏آوری توجه هر بیننده‏ای را به سوی خود جلب می‏کند.
حواشی رودخانة پرآب و تماشایی سیروان که از نزدیکی روستا عبور می‏کند به ویژه در بهار و تابستان با سرسبزی، طراوت و زیبایی‏های کم‏نظیر، یکی از تفرجگاه‏های زیبای روستای حجیج محسوب می‏شود. درختان بلند پیرامون روستا همراه با گیاهان خودرو و گل‏های رنگارنگ دامنه‏ها، به خصوص در بهار و تابستان چشم‏اندازهای طبیعی بسیار زیبایی را پدید می‏آورند.
ارتفاعات شاهو که بخشی از رشته کوه‏های زاگرس به شمار می‏رود، طبیعت زیبا و بکری دارد که همراه با مراتع و چراگاه‏های سرسبز از جمله پیاز دول میشا و گاول و نیز انواع گونه‏های گیاهی به ویژه گیاهان دارویی همانند گل گاوزبان، ختمی، گون و شنگ، در زمره زیباترین نواحی استان کرمانشاه به شمار می‏آید. تنوع جانوری این ارتفاعات نیز از جمله خرس، شغال، گرگ و روباه جالب توجه است.
در دامنة ارتفاعات شاهو چشمه‏های فراوانی وجود دارد که بخش اعظم آب زراعی و آشامیدنی شهرها و روستاهای پیرامون خود را تأمین می‏کنند. جاذبه‏های ورزش‏های زمستانی این ارتفاعات برای طبیعت‏دوستان بسیار دلپذیر است.
آبشار زبای بل، که در نزدیکی روستای حجیج قرار دارد، از جمله آبشارهایی است که آب آن خواص درمانی دارد. آب سالم و معدنی این آبشار در بسته‏های متنوع نوشابه‏ای به کشورهای همسایه صادر می‏شود.
کنار رودخانة سیروان، امامزاده‏ای به نام کوسه حجیج وجود دارد که بنای آن به صورت چهار طاقی آجری احداث شده است. بنا به گفته برخی از مطلعین محلی نام این امامزاده عبیداله و از نوادگان امام موسی کاظم (ع) است. برادر وی نیز در روستای اسپیرس، در پاوه مدفون است.
از دیگر آثار ارزشمند روستای حجیج بناهای خانقاه، چله خانه و عبادتگاه کوسه است. این بنا از سنگ است و داخل آن با گل اندود شده است. در داخل این عبادتگاه ستون‏های چوبی نیز وجود دارد.
خانقاه دراویش قادریه از دیگر بناهای دیدنی روستای حجیج است که در آن به ذکر و سماع می‏پردازند.
یکی از مهم‏ترین مراسمی که در این روستا برگزار می‏شود مراسم ذکر و سماع دراویش طریقت قادریه می‏باشد. آنان در ایامی خاص به ذکر و سماع پرداخته و در مراسمی که با دف و هوره برگزار می‏شود، با حالت گریه و استغاثه به خلسه فرو می‏روند و از مرید و مرشد خود مدد می‏جویند. این مراسم با نواها و رقص‏های عرفانی همراه است.
موسیقی مورد علاقه مردم روستای حجیج شنیدن نوای سوزناک شمشال است. این ساز یکی از انواع سازهای بادی است و شبیه نی می‏باشد که همراه با آوازهای سوزناک و گیرا نواخته می‏شود. در مراسم مختلف به خصوص در سوگواری‏ها و مراسم حماسی نیز از این ساز استفاده می‏شود.
پوشاک مردمان روستای حجیج محلی است. پوشش مردان این روستا عبارت است از کلاه، قبا (نوعی پوشش بلند)، شلوار کردی، سره (نوعی قبای کوتاه) و گیوه.
پوشاک زنان نیز متشکل از سربند، زیرپوش، کُلَنجه (نوعی پوشش با تزیینات مختلف)، پیراهن، قبا (نوعی لباس آستین‏دار) و جافی (نوعی شلوار) می‏باشد.
از مهم‏ترین تولیدات صنایع دستی این روستا می‏توان به گلیم‏بافی، جاجیم‏بافی، سبدبفای، دستمال بافی و گیوه‏بافی اشاره کرد.
از غذاهایی که در میان مردم روستای حجیج شهرت دارد می‏توان به کوفته حجیجانه (که ترکیبی از برنج و گوشت چرخ کرده است)، خورشت قسقوان (که خورشتی مانند خورشت قیمه همراه با پسته کوهی است) و ترخینه (مخلوطی از بلغور گندم و دوغ ترش) اشاره کرد. این غذاها معمولاً در زمستان طبخ و مصرف می‏شود.
سوغات روستای حجیج شامل گردو، انار، گیوه و انواع سبد می‏باشد.
دسترسی: روستای حجیج از طریق شهرهای پاوه، مریوان، سروآباد، نوسود و سنندج قابل دسترسی است و تمام جاده‏های منتهی به این روستا، از شهرهای مذکور آسفالت و مناسب است.
 
----------------------------------------------------

 آشنایی با روستای هجیج

اورامان در غرب استان کرمانشاه قرار دارد که رودخانه خروشان ” سیروان ” در آن ، دره های بسیار عمیقی ایجاد کرده است . به همین دلیل رفت و آمد ، کشاورزی و دامداری به سختی ممکن است

اورامان در غرب استان کرمانشاه قرار دارد که رودخانه خروشان ” سیروان ” در آن ، دره های بسیار عمیقی ایجاد کرده است . به همین دلیل رفت و آمد ، کشاورزی و دامداری به سختی ممکن است . مردم ” هجیج ” در بسیاری مواقع صخره های سینه کوه را تراشیده و گود می کنند و آنگاه در آن خاک و کود می ریزند . در آن سیب زمینی و صیفی و حتی درخت می کارند و گاهی تعدادی سبد را همانند گلدان جلوی بالکن کوچک ساختمان می گذارند و در آن پیاز و سبزی کشت می کنند .

دام های روستا را اکثراً بز تشکیل می دهد که از مناطق صعب العبور عبور می دهند تا به علف های نقاط بالاتر از کوهستان دسترسی یابند . بدین گونه است که مردم ” هجیج ” روستائیانی هستند صنعتگر . تنها وسیله نقلیه در این مناطق قاطر است که باید آن را حیوانی پرطاقت و کم توقع دانست .

بنابر اعتقادات محلی بنیان گذاری روستای ” هجیج ” توسط مردی مقدس از خاندان ائمه اطهار بود که ربای مبارزه علیه ظلم خلفای عباسی به این منطقه آمد و در عبور از هر روستائی یک نفر صنعتگر را با خود همراه کرد . نخستین هنرمندی که به وی پیوست آهنگری بود از روستای ” شرکان ” و پس از آن نجاری از روستای ” سرخه کوت ” که با آنها هم قدم شد .

کوه های هفت کشان ، کوه تخت ، شاهو ، دازانی و زرده در نوردیده شد تا بتواند ایرانی دیگر همانند معماری از روستای ” دیوزپا ” و ” گیوه کشی ” از منطقه پاوه و جولابافی از روستای بدرآباد ماهیدشت و گیوه بافی از روستای طویله به انها بپیوندند و جامعه کاملاً صنعتی روستای ” هجیج ” را پایه گذاری کنند.  

روستای هجیج در دست نیافتنی ترین قسمت کوهستان اورامان و در پس گردونه ” کلنگ چین ” و نزدیکترین قسمت به چشمه زیبای ” بل ” پایه گذاری شد که آن از منابع مهم رودخانه سیروان است و روش معماری آن را از همان ابتدا بر مبنای مصالح محلی چون سنگ و خاک و چوب قرار دادند . با توجه به اینکه سنگ های ناهموار را همچون آجر تراشیدند و با ملاط ساده گل محلی روی هم چیدند و بنابر تجربه در فواصل مختلف بین تخته سنگ های دیوارها ، الوارهای چوبی خاصی جهت جلوگیری از لغزش بر اثر زلزله یا جذب رطوبت هوا قرار دادند .

به علت کمبود زمین ، پشت بام هر منزلی حیاط منزل پشتی محسوب می شود ، طبعاً محل بازی بچه ها و تفرجگاه والدین است . مجموعه روستای ” هجیج ” یکی از شگفت انگیزترین روستاهای جهان است با مجموعه ای از خیابان های نیم دایره و ردیف ساختمان های یک رو به دره عمیق و رودخانه زیبای سیروان .

مسجد مرکزی روستا نمونه کاملی از معماری کهن ایرانی است با ستون های چوبی و تزئینات زیبای کنده کاری و در و پنجره های استادانه که توسط نجارانی ساخته شده که خود را از نسل همان هنرمندی می دانند که همراه کوسه هجیج به این مکان آمده اند و به همین گونه آهنگ هنرمند روستا خود را از نسل یاران آن مرد می داند و همچنان به ساخت وسایلی که لازمه زندگی مردم اورامان است می پردازند . تعدادی از وسایل ساخته شده در هجیج همچون گیوه و شال و لوج ( نوعی بافتنی ) حتی تا شهرهای بزرگ و بسیار دور افتاده فرستاده می شد.

زبان سخنوری مردم هجیج اورامی است که یکی از ریشه های کهن زبان ایرانیان است . گرچه زبان اورامی با سایر لهجه های کردی مثل سورانی تفاوت دارد ولی مانع از هم ریشه بودن این زبانها با فارسی و لری و خراسانی و غیره نمی شود .

اورامی هجیج که یکی از اصیل ترین لهجه ها به شمار می آید قرابت زیادی با زبان اوستایی و پهلوی دارد . به طوری که اگر متنی از پهلوی را برای یک اورامی زبان بخوانند لغات بی شماری از آن را می تواند دریابد . ولی آنچه بیشتر در زبان اورامی چشمگیر است نزدیکی این زبان با فارسی است که در وهله اول سخت بیگانه و غیر قابل لمس به نظر می آید چون کلمات اصیل فارسی آنچنان با زیر و زبر لهجه کردی آمیخته است که تا گوش به آن آشنا نشود نمی توان این نزدیکی را دریافت .

اکثر لغات همان لغات فارسی قدیمی است که با اندک تغییری به شکل اورامی در آمده است و این به آن منظور نیست که اورامی ها واژه های فارسی را گرفته و آن را به میل خویش تغییر داده اند بلکه باید گفت لغات اصیل فارسی که اکنون بیشترین آن از بین رفته است در زبان اورامی مردم هجیج همچنان به قوت خویش باقی مانده است . لهجه اورامی به عنوان زبان ادبی تمام مناطق کرد زبان به شمار می آید و به خاطر وسعت و شیوائیش ظرفیت زیادی برای پذیرش شعر دارد و از این رو اکثر شعرای کرد به این زبان ، شعر سروده اند . حتی این سابقه شعری به کهن ترین دوران تاریخ ایران می رسد . تمام مفاهیم عرفانی و حماسی و عاشقانه را در ترانه های دل انگیز اورامی ” سیاه چمانه ” می توان یافت . یکی از هنرمندانی که همراه آن مرد مقدس به پایه ریزی جامعه اقتصادی هجیج همت گماشت پارچه بافی بود که زیباترین صنعت مردم این روستا را پایه گذاری کرد به طوری که عمامه های با نقوش زرد رنگ را نه تنها بر تارک مردان هجیج بلکه در اکثر نقاط استان کردستان و کرمانشاه می بینیم و خود این بافنده ها مدعی هستند که کالای آنها در گذشته ای نه چندان دور مشتریان بسیاری در دمشق و بغداد داشته است .