تبلیغات
اهورا مزدا بی همتا - تنبور از دیرباز تا كنون 7
یکشنبه 2 آبان 1389

تنبور از دیرباز تا كنون 7

   نوشته شده توسط: محسن مهدی پور    

هـــو

" تنبور از دیرباز تا کنون "


- نوازندگان و سازندگان برجسته « قسمت اول »

بدلیل گمنام بودن بسیاری از سازنده‌ها و عدم وجود منابع مكتوب به منظور بررسی احوال سازندگان این ساز نمی‌توان مطالب مبسوطی ارائه داد . اما تاآنجا كه می توانم بهترین‌ها را معرفی می‌نمایم .

با توجه به تقسیم حوزه رواج تنبور به دو منطقه كلی گوران و صحنه می‌توان گفت :

نامی‌ترین سازنده صدسال گذشته در حوزه گوران مرحوم شادروان استاد چنگیز ساكن گهواره گوران بوده و در میان سازندگان معاصر در حوزه مذكور بهترین تنبورها را استاد اسدالله كه از نوادگان مرحوم استاد چنگیز است می‌سازد . دو استاد یادشده هریك صاحب نشانه‌هائی در آثار خود هستند كه به سادگی و به طور واضح از میان تنبورهای دیگر سازندگان قابل تشخیص است . تنبورهای ساخت مرحوم استاد چنگیز تماماً دارای كاسه یك پارچه هستند ولی استاد اسدالله اگرچه بیشتر تنبورهایش دارای كاسه یك پارچه هستند اما اخیراً تنبورهای تركه­ای نیز ساخته‌اند .

در حوزه صحنه نیز نامی‌ترین سازنده‌ای كه می‌توان نام برد مرحوم استاد خداوردی ساكن یكی از روستاهای توابع صحنه بوده كه بنا به اقوالی ایشان مبتكر كاسه‌های ترکه­ای دارای نیم تنه یا گلوگاه‌دار بوده‌اند . نگارنده این سطور كه در سالهای قبل چندتائی از ساخته‌های آن استاد عالیقدر را تعمیر نموده‌ام ، اذعان می‌دارم كه آثار آن مرحوم بی‌ نظیر بوده‌اند . از دیگر سازندگانی كه در زمینه ساختن تنبور خدمات قابل تقدیری به رواج فرهنگ تنبورنوازی نموده‌اند می‌توان از مرحوم استاد حسین علی جمالی كه صاحب سبكی مشخص در این زمینه بود و خانواده مرجانی كه بطور ارثی چند نسل است از این هنر پاسداری می‌نمایند نام برد و از میان سازندگان معاصر كه به نظر اینجانب بهترین تنبورهای حوزه صحنه را به دوستداران این ساز عرضه داشته ، استاد عبدالرضا رهنما می‌باشد كه دارای سبكی ممتاز و در صحنه ساكن است و آخر اینكه از میان تنبورهائی كه فعلاً موجود است بهترین و عالی‌ترین آنها ساخته‌های مرحوم استاد نریمان می‌باشد نامبرده به هیچكدام از حوزه‌های رواج تنبور تعلق نداشته و در تهران به این كار اهتمام می‌ورزیده است.

نوازندگان برجسته :

گفتار در این مبحث از قسمت قبلی نیز دشوارتر است . زیرا برای اعلام نظر و معرفی بهترین‌ها علاوه بر آگاهی و شناخت صحیح نسبت به موسیقی و ریتم بطور اعم و شناخت موسیقی مقامی و سبك و سنت ویژه تنبور بطور اخص ، می‌باید به كرات و با دقت قطعات نواخته شده اساتید این فن ، ضمن شنیدن مورد تجزیه و تحلیل و مقایسه قرار بگیرند . ازآنجا كه دست‌یابی به آثار بزرگان رشته موردنظر و جمع‌آوری آن بدلیل عدم انتشار رسمی ، كار ساده‌ای نیست ناگزیر می‌باید به اعلام نظری مختصر اكتفا كرد .

در دو حوزه مهم رواج تنبور كه به آن قبلاً اشاره شد صدها تنبورنواز برجسته و مقام‌دان وجود دارند كه كار هریك به نوبه خود ارزنده است . اما نگارنده این سطور به معرفی بهترین‌ها از میان آنها كه از نزدیك دیدم و آثارشان را شنیده و افتخار شاگردی بعضی‌شان را پیدا كردم می‌پردازم .

از اساتید حوزه گواران مدتی افتخار شاگردی مرحوم استاد عابدین خادمی را یافتم و از دانش فراوان ایشان نسبت به موسیقی آئین اهل حق و موسیقی مقامی بهره‌مند گردیدم . استادی نامبرده مسلم و چنان بود كه اساتید حوزه گوران به استادی قبولش داشتند .

از شاگردان این استاد ، موفق شدند نسبت به آموزش جوانانِ آن حوزه بطور چشمگیری اقدام نمایند كه حاصل آن تشكیل گروهی برای همنوازی مقامات تنبور بود كه اثرات مطلوبی در زمان خود به جای نهاد .

یكی از اساتید حوزه صحنه استاد درویش امیرحیاتی است كه دارای سبكی اعجاب‌انگیز و پنجه‌ای سحار است . نخستین باری كه تنبور از طریق رادیو و صفحات گرامافون در سطحی وسیع به گوش مشتاقان رسید ، صدای گرم و جذاب همراه با تنبور این استاد بود كه آهنگ جاودانه علی گویم علی جویم را اجرا كرد و در چند دهه اخیر بسیاری دلها را به لرزه درآورد و بسیاری جانهای تشنه را سیراب كرد . روش مضراب كاری این استاد به كلی با دیگر اساتید متفاوت است كه شرح آن در این مختصر نمی‌گنجد . تنبور مخصوص ایشان كه موسوم است به نداءالحق ، دارای كاسه‌ای به مراتب بزرگتر از تنبورهای معمولی است.