تبلیغات
اهورا مزدا بی همتا - تنبور از دیرباز تا كنون 6
یکشنبه 2 آبان 1389

تنبور از دیرباز تا كنون 6

   نوشته شده توسط: محسن مهدی پور    

هـــو

 

 

" تنبور از دیرباز تا کنون "

 

- تنبور اهل حق  « ادامه مطلب – قسمت 6 »

 

شیوه نواختن :

عمل مضراب كاری در تنبور ؛ معمولاً با چهار انگشت دست راست و به ندرت با پنج انگشت انجام می‌شود . مهمترین مضراب تنبور در اصطلاح محلی «شُرّ» نام دارد كه عبارتست از برخورد نُكِ انگشتان مذكور با تمامی سیم‌ها در منطقه پنج گرد ، از پائین به بالا بطوریكه كف دست و انگشتان بدور محور مچ حالتی نیمه دورانی ، به خود می‌گیرد . این مضراب یكی از مضرابهای چپ در تنبور است .

مضراب مهم دیگر مضراب راست است كه عبارت از برخورد ناخنهای 4 انگشت دست راست با تمامی سیم‌ها از بالا به پائین . این مضراب مهمترین مضراب راست در تنبور است .

مضراب مهم دیگر ، مضراب چپی است كه بوسیله انگشتان اول و چهارم یعنی سبابه و خنصر انجام می‌شود . این مضراب ، دو تك نام دارد . برای اجرای آن نك دو انگشت یاد شده از پائین به بالا سیم‌ها را به صدا درمی‌آورد .

مضراب دیگر مضرابِ تكِ چپ است كه با انگشت اول یعنی سبابه انجام می‌شود . مضراب دیگر مضرابِ تك راست است كه با انگشت اول اجرا می‌شود .

مضراب دیگر مضراب ریز یا توالی كند یا تند چپ و راست با انگشتان اول است . دو مضراب دیگر كه كمتر از آنها استفاده می‌شود یكی پس شُر است و دیگری شُرِ متوالی . پس شُر ، تقریباً عكس یا قرینه شُر است و شُرِ متوالی اجرای بی‌وقفه شرهای پی در پی است . و مضراب دیگر مضراب پیش شُر است كه برای طولانی تر شدن مضراب اصلی شُر ، با انگشت سبابه سه مضراب راست ، چپ و راست اجرا شده و بلافاصله مضراب اصلی انجام می‌شود .

و آخرین مضراب حالاتی شبیه به دُرّاب درسه تار دارد كه تشكیل شده از چند ریز پیوسته سریع و مشدّد . توسط انگشت سبابه .

این مضراب سه گونه انجام می‌شود اول بصورتیكه با راست ختم می‌شود دوم آنكه با چپ ختم می‌شود و درنهایت آنكه بطور متناوب از دُرّابهای چپ و راست تشكیل می‌شود .

روش انگشت‌گذاری :

برای اجرای مقامات موسیقی با تنبور معمولاً از دو سیم اول استفاده می‌شود و به ندرت از دستانها و نغمات سیم و اخوان استفاده می‌گردد . از طرفی چون فواصل بین دستانها تقریباً فراخ و یكسان است با توجه به دو نكته یادشده روش انگشت‌گذاری و ادای نغمات در تنبور چیزیست سهل و ممتنع . سهل بدون آن به خاطر وجود فواصل كافی بین دستانها و سخت بودن آن به این خاطر است كه می‌باید كاری را كه در سازهای مانند بربط ، تار و سه تار با استفاده از چند سیم بدون گردش زیاد بر روی دسته ساز انجام می‌گیرد ، بدون استفاده از سیم‌های غیراصلی با گردش بر روی دسته ساز انجام داد .

در سنت انگشت‌گذاری تنبور نكاتی هست كه با انگشت‌گذاری در سازهای هم خانواده تنبور متفاوت است یكی اینكه : در تنبور بیش از سازهای دیگر از انگشت چهارم استفاده می‌شود . البته بسته به شرایط موجود در مقام و چگونگی فواصل پشت سرهم . مثلاً اگر دو فاصله بین سه نت پشت سرهم پرده باشد مانند «فا ، سُل ، لا» یا «می‌بمل ، فا ، سُل» یا «رِبمل ، می‌بمل، فا» برای انگشت‌گذاری به ترتیب از انگشتهای سبابه ، وسطی ، خنصر یعنی اول ، دوم و چهارم استفاده می‌شود ، و از انگشت بنصر یعنی انگشت سوم در اینجا استفاده نمی‌شود . اما اگر دو فاصله بین سه نت یكی پرده و دیگری نیم پرده و یا بالعكس باشد به جای انگشت چهارم ، انگشت سوم عمل انگشت‌گذاری بر روی نت سوم راانجام می‌دهد .

و دیگر استفاده فراوان از انگشت ابهام یعنی انگشت پنجم است . كه در مواقع لزوم برای اجرای نغماتی ، دستانها را بر روی سیم و اخوان گرفته و به اجرای مقام و رنگ آمیزی صوتی آن اثری خاص می‌بخشد.