تبلیغات
اهورا مزدا بی همتا - هرسین سرزمین ناشناخته ها
شنبه 1 آبان 1389

هرسین سرزمین ناشناخته ها

   نوشته شده توسط: محسن مهدی پور    

مشخصات جغرافیای انسانی ومختصاتی

             شهرستان هرسین یکی از شهرستانهای استان کرمانشاه است که دارای دو بخش مرکز ی و بیســــتون می باشد شهرستان هرسین دارای جمعیتی بالغ بر 91300 نفر که53731 نفرآن شهری و37569 نفر آن روستائی می باشندکه تقریبا دو سوم بافت جمعیتی آن را جمعیت شهری تشکیل می دهد[1]

این شهرستان دارای وسعتی حدود 816 کیلومتر مربع به عنوان سومین شهر استان کرمانشاه درطول جغرافیائی 47درجه و35 دقیقه وعرض جغرافیائی 34 درجه و16 دقیقه  و ارتفاع آن از سطح دریا 1582 متر است گود ترین منطقه این شهرستان روستای گره بان است با ارتفاعی معادل1241 که ارتفاع متوسط این شهرستان 1655 متر است که با این احتساب 172 متر ازشهرستان کرمانشاه مرتفع تر است این شهرستان در 44 کیلومتری شرق کرمانشاه قراردارد.  

                همسایگان این شهرستان عبارتند از : صحنه از سمت  مشرق و نورآباد ازسمت جنوب  و شهرستان کرمانشاه از سمت مغرب در پیرامون این شهرستان قرار دارند در این شهرستان دو راه اصلی وجود دارد که را ارتباطی تهران – کرمانشاه و راه ارتباطی خرم آباد -  کرمانشاه از میان این حوزه عبور می نماید

 دین ومذهب        

  مردم این منطقه اکثرا پیرو مذهب شیعه اثنی عشری هستند وبه مبانی شریعت اسلام وشیوه و سنت ائمه اطهار پایبندند به طوری که دراین شهرستان افراد برجسته و محترمی چون حضرت آیت الله العظمی شیخ محمد حسن حجتی (ره) حضرت آیت الله العظمی شیخ فرج الله کاظمی(ره) حضرت آیت الله سید محمد نجفی (ره) حضرت حجت الاسلام  والمسلمین سید محمد تقی موسوی (ره) حضرت حجت الاسلام والمسلمین سید هاشم معراجی (ره) و...... وجود داشته که مردم از فیض وجود آنها استفاده برده اند به همین علت هنوز دراین شهر مظاهر غربزدگی و بدحجابی نمایان نشده به طوری شهر هرسین درزمینه طرح مبارزه با مفاسد اخلاقی و اجتماعی  وبدحجابی حتی یک مورد تذکر به زنان ودختران داده نشده ودراین خصوص نجابت وحجاب کامل زنان این شهرستان زبانزد تمام استان می باشد

         نماز های جماعت دراکثر مساجد این شهرستان برپا می شود و این شهر از معدود شهرستانهائی است که از قدیم الایام درآن نمازجمعه برپا گردیده است و وجود سه مجتهد عالیقدر وروحانیت معظم  نشانگر اعتقادات قوی وایمان راسخ این شهرستان بوده است به عنوان مثال امام جمعه این شهرستان دردوران قاجار شخص محترمی به نام حجت الاسلام آقا سید احمد امامی بوده که هرجمعه این فریضه الهی را دراین شهر برگـــــزار می نموده وهمچنین این شهر ازمعدود شهرهائی است که دردوران گذشته دارای حوزه علمیه بوده است

 زبان      

           مردم این شهرستان به دو صورت لکی وکردی آمیخته به زبان لکی  سخن می گویند مردمان قسمت های شمالی یا به عبارتی بخش بیستون به کردی سخن می گویند اما این کردی با لهجه مردمان کردنشین اورامانات وکردستان فرق دارد و این لهجه با عبارات کردی کرمانشاهی و لکی آمیخته شده است اما مردم جنوب این شهرستان به مرکزیت هرسین  عموما به لهجه لکی که تلفیقی است از زبان کردی و لری که زیر مجموعه گویش و زبان کردی است سخن می گویند این لهجه شباهتی نیز به لهجه فهلوی یا همان پهلوی باستان دارد وعباراتی که درمتون كهن فارسی باستان آمده در این گویش معمول و رایج است مانند پِیا= مرد ، آسِن=آهن ، آوا=آباد ، فِرَه= زیاد ، اَوُر= ابر ، زانستن = دانستن ، دَیِشت = دشت  ، توُریا= قهرکرده ، وَفْرْ=  برف ، بان = بالا ، لَوَر = چرا ، هُوَر= خورشید ، کُر= پسر و ...

 وجه تسمیه نام هرسین

       این منطقه با بررسی های به عمل آمده توسط کارشناسان وباستانشناسان غربی سابقه تمدن دراین حوزه به حدود هشت هزار سال می رسد نام این شهرستان دربرخی از متون کهن شاهپور خواست عنوان شده  درهرسین سه قلعه محکم  وجود داشته (قلعه داخل شهر- قلعه دزبر- قلعه سرماج) و دراین بین قلعه داخل شهر مستحکم تر بوده است لذا عنوان هرسه این مطرح شده که با اندکی تغییر به هرسین تبدیل شده است اما برخی پیشینه  کلمه هرسین  را به اعراب نسبت می دهند و چون درمرکز شهر قلعه ای مستحکم وجود داشته لذا به آن حصن الحصین گفته اند وبه ترتیب بعد ازسالیانی حصن الحصین به هرسین تغییر نام یافته است که البته برطبق مستندات تاریخی نیست وفقط به صرف گفتار پیشینیان ماندگار شده است ودلیل دیگری نیز که عنوان شده با توجه به اینکه سین درعهد باستان به معنای معبدی بوده ورب النوع ماه درآن وجود داشته به عنوان پسوند استفاده شده  که مکانی که این معبد درآن قرارگرفته  با پسوند سین می شناختند مانند قرمسین(کرمانشاه) مرسین ، بورسین ، گمیل سین ،  ریم سین ،  ابی سین لذا با توجه تعابیر ارائه شده عبارت هرسین را نیز شاید یکی از این مکانهای یاد شده دانست یا اینکه عبارت هر در ابتدای هرسین برگرفته (خُوَرْ)در زبان محلی به معنی خورشید است و هُوَرْ تلفظ میشود وسین نیز با توجه به عبارات یاد شده به معنی مکان باشد به عبارتی هُوَرْ سین یعنی مکان عبادت ومقر رب النوع آفتاب مقابل رب النوع ماه وبه معنی دیگر یعنی مکان آفتاب وکلمه هُوَرْسین به تدریج به هرسین تغییر شکل داده که به معنی عبارت هرسین واقع تر می باشد یعنی هرسین با توجه به این تعابیر یعنی شهر آفتاب .

 تاریخچه شهرستان هرسین

  لذا بعد از مطالعه نام هرسین  به طور مختصر به برخی از این دورانهای تاریخی می پردازیم

1-  دوران غارنشینی: دربخش بیستون ازتوابع این شهرستان دو غار تاریخی وجود دارد که دردرون این غارها آثاری از دوران نئولیتیک وپالئولیتیک( دوران جمع آوری مواد غذائی وکشت زرع ودوران استقرار ویکجانشینی ) کشف شده است که درآن تعدادی ابزار سنگی مربوط به ما قبل تاریخ کشف گردیده است

2-  دوران تمدن قوم کاسی: با بررسی های به عمل آمده توسط کارشناسان وباستانشناسان غربی نشان دهنده استقرار اقوام کاسی بوده است حدود 500 سال در منطقه (بین النهرین) سکونت داشته  وبرخی  ازمحققین جایگاه اصلی این قوم را دراین منطقه می دانند که طبق آثار ونوشته های به دست رسیده از اقوام عیلامی که ایشان را با نام کوسی واقوام آشور این قوم را با نام کاشو می شناختند[2] در این منطقه ساکن بوده اند دراین میان منطقه چیاخزینه یا گنج دره در هفت کیلومتری شهر هرسین احتمالا ازآن دوران به جای مانده که سابقه آن به هشت  هزار سال قبل از میلاد میرسد

3-  دوران حکومت مادها: دراین منطقه با توجه به آثاری که از گوردخمه های به جا مانده ازدوران ماد بدست آمده نشانگر این است که این منطقه زمانی جایگاه اقوام ماد بوده که دراین بین آثاری چون گوردخمه های اسحاقوند گوردخمه شمس آباد دیواره های به جامانده در دامنه کوه بیستون و.... نشان دهنده اهمیت این منطقه در حکومت مادها می باشد.

4-  دوران پادشاهی هخامنشی: دراین دوران نیز مانند دوران ماد به خاطر عبور جاده بین المللی  ازاین منطقه واهمیت سوق الجیشی آن همواره مورد توجه سران هخامنشی قرار گرفته با توجه به سنگ نوشته های به جامانده از این دوران نظیر کتیبه بیستون با توجه به اظهارات برخی از مورخین داریوش هخامنشی پس از سرکوب کودتای گئومات که خود رابه جای بردیا برادر مقتول کمبوجیه جاداده بود به نقر تصاویر سرکردگان کودتا پرداخت درحین این حجاری یکی از سران این منطقه یه نام سکونخای (سکیه واتیش) که احتمالا منطقه اسحاقوند معرب شده نام ایشان باشد سربه شورش میگذارد که با سرکوب داریوش مواجه می شود وداریوش مجبور می شود قسمتی از کتیبه خود راکه به زبان عیلامی نوشته بود را دوباره بتراشد وتصویر این فرد خاطی را که درتصویر تنها کسی است که کلاه برسردارد را حجاری کنند  و بنا به روایتی جسد او را برای عبرت سایرین به گوردخمه های اسحاقوند منتقل مینماید.

5-  دوران سلوکیه : پس از تهاجم اسکندر مقدونی به ایران وانقراض سلسله مقتدر هخامنشی دوران کوتاهی(هشتاد سال) ایران تحت استعمار سرداران یونانی قرار می گیرد آنان  دراین منطقه مجسمه ای را از خود به یادگار گذاشته اند که درمحل به آن هرکول نامیده می شود ولی برخی از مورخین این تندیس را مربوط به تهاجم رومیان در دوران خسرو پرویز می دانند

6-  دوران اشکانی: این سلسله گمنام که مدت طولانی (500 سال)  برایران حکومت کردند ضمن انقراض و از هم پاشیدن بساط استعمار وسیطره یونانیان برایران آنان نیز ازخود یادگارهای دراین منطقه به جای نهادند که از این جمله آثار به تصاویر حجاری شده درزیر کتیبه بیستون  است که متاسفانه براثر بی مبالاتی شیخ علیخان زنگنه  وزیر اعظم شاه سلیمان صفوی که درآن شرح موقوفات خود رابیان نموده ناقص شده و قسمتهای مهمی ازآن از بین رفته است دراین تصاویرنقش مهرداد شاه اشکانی وچهارتن از وزرایش نقر گردیده است همچنین درقسمت شرقی دامنه کوه بیستون قطعه سنگ نسبتا بزرگی قرار گرفته که درسه طرف آن نقش سه تن از شاهزادگان اشکانی حجاری شده است یکی دیگر از این آثار نقش برجسته گودرز اشکانی است که نشان دهنده پیروزی وی برمهرداد سوم وتسلط برتخت شاهی او حجاری شده است

7-    دوران ساسانی: دراین شهرستان آثار وابنیه دوران ساسانی نسبتا زیاد یافت می شود که به اختصار عرض میشود

الف)قلعه تاریخی داخل شهرهرسین:این قلعه یکی ازابنیه دوران ساسانی است که درمرکز شهر قرارگرفته است و متاسفانه به مرور زمان وکوتاهی مسئولان درزیر پارکی مدفون گردیده و فقط مقدار کمی ازدیواره آن مشخص است

 ب)فرا تراش یا فرهاد تراش بیستون

 ج) بنای به جای مانده از یک کاخ ساسانی درمحوطه باستانی بیستون  

 د) پل شاهی دوران خسرو پرویزدرمحوطه تاریخی بیستون   

 ه) فراتراش داخل شهر هرسین  

 و) ساعت آبی داخل پارک شهر هرسین .

 ز) درب سنگی وقسمتهای پله مانند داخل محوطه پارک شهر هرسین .  

 ح) تخت شیرین که قطعه سنگ تراشیده شده نسبتا بزرگی است درنزدیكی روستای سرماج

ط) قلعه سرماج حسین خانی

ی) گوردخمه سرخ ده

ک)غارشکارچیان بیستون

ل)گوردخمه برناج

8-    دوران ایلخانی :بقایای شهری باستانی به نام سلطان آباد دربیستون وقسمتهائی از کاروانسرای ایلجایتو دربیستون

9-  دروران صفویه: علاوه برکتیبه شیخ علیخان زنگنه دروسط حجاری های دوران اشکانی دو پل به نامهای پل بیستون برروی دینورآب وپل قوزیوند وهمچنین کاروانسرای شاه عباسی برروی خرابه های کاروانسرای ایلخانی

10-دوران پهلوی اول: در حکومت رضاخان سوادکوهی که بعدا تغییر شناسنامه داده وخود راپهلوی نامید ایران به علت حمایت ازآلمان نازی درجنگ جهانی دوم مورد خشم دول متفق قرار گرفت وبدون هیچگونه مقاومتی از طرف ارتش توخالی رضاخان وارد کشور شده وایران رابین خودقسمت تقسیم نمودند که قسمتهای شمالی تحت سیطره روسیه وقسمتهای غربی وجنوبی تحت اشغال انگلستان و وقسمت کویری وبیابانی ایران نیز که ظاهرا منافعی برای این دول نداشت تحت حاکمیت دولت مرکزی قرار داشت ازجمله مناطقی که دراین دوران به اشغال انگلستان درآمد استان کرمانشاه وبه تبع آن شهر هرسین بود اشغالگران انگلیسی برای آنکه جهت تردد وحمل ونقل خود مشکلی نداشته باشند دو باب پل را یکی رایر روی رود خانه گاماسیاب  ودیگری را برروی رودخانه داخل شهر هرسین ساختند (تصویر5)

جغرافیای طبیعی واقلیمی

 1-   ارتفاعات : این شهرستان یکی ازمناطق کوهستانی به شمار می آید که متعلق به دوران سوم زمین شناسی می باشد که ارتفاعات مهمی درآن واقع شده است که معروفترین آن کوه اسطوره ای و تاریخی بیستون است که دارای قله ای به ارتفاع2794 متر می باشد  که غیر از اثار وابنیه تاریخی دامنه آن می توان به غار بیستون اشاره کرد که 572 متر عمق دارد وبه نوبه خود از عمیق ترین غار های موجود در خاورمیانه می باشد نام برد . از دیگر ارتفاعات این شهرستان کوه شیرزبا ارتفاع2896 متر - قسمتهائی از کوههای پرو – چمن اسماعیل و زرین کوه می توان نام برد

2-   منابع طبیعی ومراتع وجنگلها :دراین حوزه حدود15685 هکتار جنگل و62742 هکتار مرتع وجود داردکه دراین مناطق انواع گیاهان ودرختان از قبیل درختانی چون بلوط و بادام وگیاهانی چون کنگر و ریواس وسریش و شنگ وموسیر وغازیاغی و گون (دارای شاخه های قوی است که ازسمغ آن کتیرا به دست می آید که درتحقیقات وپژوهشهای علوم پزشکی کاربرد دارد)و.... رویش می کنند که هرکدام از این گیاهان دردرمانهای مختلف به کار می روند علاوه برگیاهانی که عنوان شد درشکاف برخی از این ازارتفاعات کندوهای عسل طبیعی وجود دارد که هرساله عده ای برای استحصال آن به این مناطق کشانیده می شوند

سراب زیبای هرسین

3-   آبها ورودخانه ها: این شهرستان با توجه به اینکه درمیان کوههای مرتفع قرار دارد به همین دلیل دارای چشمه سار ها ودرنهایت منابع آبی فراوان است دراین منطقه از محل عبور وجریان چند رود مهم است که عبارتنداز

الف)گاماسیاب: که از کوههای گرین که حد فاصل بین شهرستان نهاوند و شهرستان نور آباد ودرکنار گردنه گاماسیاب قرار دارد که پس از سیراب نمودن اراضی شهرستانهای نهاوند-صحنه وکنگاور وارد حوزه آبریز شهرستان هرسین می شود و پس از گذشت از این شهرستان با پیوستن به رودهای دینورآب و قره سو گیزه رود با تغییر نام به سیمره وارد خاک لرستان وپس از ادغام با چند رود محلی به  حوزه استان خوزستان وارد شده به کرخه تغییر نام داده و باز پس از طی مراحلی به کارون ملحق شده وپس از الحاق کارون به اروند رود به خلیج همیشه فارس می پیوندد

 ب) گیزه رود : یکی از رودهائی است که از کوههای لرستان جاری وپس از عبور ازمناطق جنوبی این شهرستان به رودخانه گاماسیاب می پیوندد

 ج) دینور آب: این رود خانه دارای سه سرچشمه اصلی است که عبارتند از سرچشمه کوههای سنقر- کوههای اسدآباد وسرچشمه روستای کرم بست دردهستان میانراهان که پس از پیوستن به همدیگر  ضمن تلاقی با سراب برناج با سیراب کردن اراضی منطقه چمچمال وبیستون به رود خانه گاماسیاب می ریزد

4-   سرابها:دراین شهرستان سرابهای متعددی وجود دارند که هرکدام باعث رونق وبرکت وآبادی این متنطقه گردیده اندکه عبارتند از سراب داخل شهر هرسین- سراب بیستون دردامنه کوه بیستون – سراب نجوبران در نزدیکی روستای نجوبران وسراب برناج وهمچنین سراب گرم روستای آب گرم که دارای خواص طبی می باشد

5-   حیات وحش: این منطقه زیستگاه جانورانی از قبیل کل – بز- قوچ – پلنگ – خرس – گربه وحشی – خرگوش – روباه و گرگ  بوده است که متاسفانه به دلیل عدم آگاهی و اطلاع از نحوه حفاظت ازحیات وحش بیشتر این حیوانات درمعرض انقراض قرار گرفته اند این منطقه در زمان طاغوت وحکومت منحوس پهلوی شکارگاه سلطنتی محسوب میشده  و به همین واسطه تعداد زیادی از جانوران ساکن دراین منطقه درمعرض انقراض گردیده اندکه بعد از انقلاب این مجموعه با وسعتی برابر با 91937 هکتار تحت نظارت سازمان حفظت محیط زیست قرار گرفته ا ست

6-   آب وهوا: این شهرستان با توجه به موقعیت کوهستانی و آب خیز داری آن جزء شهرستانهای معتدل محسوب میــــشود که دمای آن درزمستان به 12درجه زیر صفر وتابستان آن نیز به 40 درجه تجاوز نمی کند وزش باد دراین منطقه عموما از غرب به شرق وعموما با توجه به وجود کوهستانهای بلند دارای وزش ملایمی هستند

 وضعیت اقتصادی

 اقتصاد دراین منطقه به چند صورت است که عبارتند از:

1-    کشاورزی: آن عموما مسائل کشت وکشاورزی است که عموما با توجه به زمینهای دیم آن عمدتا درآن کشت نخود ، گندم ، جو و عدس می باشد و مزارع آبی نیز با توجه به وجود کارخانه قند بیستون درجوار این شهرستان عمدتا چغندر ودرکنار این محصول کشت انواع دانه های روغنی مانند آفتابگردان وسویا وکلزا انجام می شود از دیگر محصولات کشاورزی این منطقه پیاز آن است در استانهای همجوار واستان کرمانشاه معروف است محصولات دیگر ازقبیل سیب زمینی ، پنبه ، شلغم و... دراین منطقه کشت می گردد

2-    دامداری : وجود کوهها ومراتع ومنابع طبیعی بکر این منطقه مردم را ازامر دامپروری غافل ننموده ودراین بین پرورش انواع حیوانات اهلی چون گوسفند- گاو- مرغداری – زنبور داری و شیلات دراین میان عده ای را به خود مشغول ساخته که دراین بین انواع لبنیات ومواد پروتئینی چون گوشت قرمز وگوشت مرغ وماهی وتخم مرغ وعسل حاصل دسترنج این عده از افراد زحمتکش می باشد

3-   صنعتی: وجود کارخانه های متعدد نساجی ، لبنیاتی ، قند بیستون ، صنایع پتروشیمی ، سنگبری ، معادن سنگ های تزئینی ،  مجتمع جهان فولاد غرب، دامداری ومرغداری های صنعتی وسایر واحدهای صنعتی درحول وحوش این شهرستان وجود دارد که این امر نیز عده از جوانان و مردم این منطقه را به خود مشغول ساخته است

4-    صنایع دستی: درگذشته مردمان این دیار  علی الخصوص بانوان درامر صنایع دستی فعالیت داشتند از صنایع دستی بافته شده در شهرستان هرسین گلیم آن است که به خاطر ریز بافتی وتنوع نقشهایش شهرتی جهانی دارد و هنرمندان زیادی درمجتمع های صنایع دستی ، آموزش فنی وحرفه ای وکمیسیون بانوان درآموزش این حرفه مشغولند ازدیگر صنایع دستی این شهرستان می توان به جاجیم ، نمد مالی ، گیوه بافی ، نوعی بافته به نام موج ونوعی طناب که از موی بز ساخته می شود واهالی به آن رسن می گویند

5-    معادن: دراطراف شهرستان هرسین عمدتا معادن سنگ تزئینی وجود دارد که پس از استحصال به کارخانه های سنگبری ارسال وپس از فراوری به صورتهای مختلف وارد بازار می شود از جمله این معادن می توان به معدن سنگ مرمریت درروستاههای اسحاقوند – کلکشوند – گوهره و.... اشاره نمود که سالانه حدود 22هزار تن ازاین معادن سن استخراج می شود ازجمله معادن این شهرستان معدن سنگ آهک است که پس از انجام  عملیات حرارتی برروی آنها به صورت آهک مصرفی درساخت وساز از آن استفاده می شود

6-    ادارات دولتی : جوانان این منطقه  به علت عدم وجود منابع درآمد زا و همچنین علاقه به مسائل دفاعی و حفاظت از دستاوردهای انقلاب بزرگ حضرت امام  گرایش به ادارات و نهادهای دولتی ازجمله سپاه پاسداران ، کمیته های انقلاب اسلامی ، نیروهای انتظامی و نظامی، جهاد سازندگی و سایر ادارات و نهاد های انقلابی روی آورده اند

 وضعیت اجتماعی وفرهنگی ودفاع مقدس

          با توجه به مطالب عنوان شده در ابتدای مبحث چنانچه عرض شد این شهرستان از لحاظ مسائل مذهبی شهری است که اکثر قریب به اتفاق آن شیعه اثنی عشری است ودرمحدود مناطقی درحد دو روستا پیرو سایر فرق اسلامی ازجمله اهل حق می باشند . دراین شهرستان سه بقعه متبرکه وجود دارد که هرکدام ازآنها درنزد مردم جایگاه واعتباری بس رفیع دارند امامزاده های این شهرستان عبارتند از امام زاده مهدی(ع) از فرزندان امام موسی کاظم در مرکز شهر وامامزاده باقر(ع) در بخش بیستون وامامزاده احمد (ع)وامامزاده محمود(ع) که این دو بزرگوار درجوار هم و در یکی از روستاهای این شهرستان به نام باولین قرار دارند با توجه به موارد یاد شده وجود چهار امامزاده بزرگوار و استفاده از فیوضات معنوی ایشان و همچنین وجود گرانقدر علمای بزرگواری نظیر حضرت آیت الله العظمی محمد حسن حجتی ، حضرت آیت الله العظمی شیخ فرج الله کاظمی و حضرت آیت الله سید محمد نجفی اصفهانی که سالهای متمادی دراین شهرستان به ارشاد وهدایت  بندگان باریتعالی پرداخته اند باعث آن شده که روحیه مذهبی وحفظ شعائر دراین منطقه به صورت یک امر مُسلَّم وغیر قابل انکار باشد

      جوانان این منطقه درسالهای پر از حادثه انقلاب نقشی فعال وجدی را پی ریزی می نمودند این فعالیتها به حدی بود که عوامل رژیم پهلوی را برآن داشت تا با تحریک عده ای آشوب طلب و فریب خورده شهرستانهای همجوار با حمایت ژاندارمری  و ساواك ، طرح به آشوب کشاندن وتاراج این شهر را سر لوحه کار خود قرار دهند واین امر باعث شد درست  چهار روز قبل از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی یعنی روز نوزدهم بهمن پنجاه هفت به این شهر حمله ورشده ومال واموال مردم را به غارت ببرند كه متاسفانه این غارت وچپاول تاثیر عمیقی برمردم این شهرگذاشت و باعث ایجاد تفرقه قومی دراین شهرشد به نحوی كه هنوز آثار وتبعات آن درذهن مردم نمایان است وباعث كندی رشد پیشرفت وگستردگی این شهر شده است . اما به فضل خداوند متعال این گونه نقشه های شوم ایشان کارساز نبوده واین مجاهدتها سرانجام به ثمر نشست وحکومت پراز تزویر پهلوی ومتعاقب آن انقراض دو هزار وپانصد سال سلسله شاهنشاهی در ایران برچیده شود وحکومتی براساس شریعت مبین اسلام و تحت زعامت نایب برحق آقا امام زمان (عج) به رهبری زعیم عالیقدر حضرت آیت الله العظمی امام سید روح الله الموسوی الخمینی (رضوان الله تعالی علیه)تشکیل شود.

          بعد از انقلاب نیز حضور جوانان پرشور این شهرستان درتمام میادین علمی فرهنگی و اجتماعی ودفاع مقدس پررنگ بود به نحوی که حضرت آیت الله هاشمی رفسنجانی ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام در وصف رشادتهای مردم این شهر چنین توصیفی را ارائه نمودند:ما با مردم انقلابی ومجاهد هرسین درجبهه ها آشنا شدیم آن روزی که تنور جنگ گرم بود حضور بچه های هرسین درمیدان جنگ مورد توجه فرماندهان بود.

               فرزندان این دیار با تقدیم بیش از دویست وپنجاه  شهید و همچنین افراد کثیری آزاده و جانباز درتمامی عرصه ها حضوری فعال وگسترده دارند سرداران وامیران سپاه پاسداران  و ارتش چون سردار سرتیپ پاسدار آزادی، سردار سرتیپ پاسدارحمزه ای ، مرحوم سردارسرتیپ پاسدار جهانبخش رسولی ، سردار سرتیپ پاسدار کورش آسیابانی ، امیر سرتیپ آزاده نجفی امیر سرتیپ دکتر رشیدی و......یا که ازجمله این فعالیتها حضور درعرصه علمی وپزشکی است دراین شهر اشخاصی  چون دکترهدایت الله و عنایت الله  مهاجری عضو سازمان فضائی ناسا ، دکترعلی شکیبائی ، دکترمحمد جعفر قائم پناه فوق تخصص چشم پزشکی ومعاون اسبق وزیر بهداشت ودرمان ، دکتر اسماعیل مهدوی هرسینی و... را می توان نام برد

              این شهرستان چنانچه عرض شد درطول هشت سال دفاع مقدس همواره در تمام عرصه ها از پشتیبانی وکمک رسانی گرفته وتا حضور درمناطق عملیاتی  سهم خود رابه انقلاب وملت ادا نمودند ودراین راه عزیزانی را نیز ازدست داده است درزمانیکه شهرهای ایران اسلامی آماج هدف انواع جنگ افزارهای دشمن بعثی بود شهرهرسین با توجه به اینکه درمیان کوهها قرار داشت کمترآسیب دید ولی دراین میان پذیرای خیل عظیمی از آورگان جنگ گردید به طوری که تمام مدارس منازل وسازمانها پذیرای این عده از هموطنان و هم استانی ها گردید مردم این شهر ازتمام امکانات خود برای اسکان این عزیزان استفاده برده تاحدی که مردم منازل خود را با انواع حصارها وپرد ه ازهم تفکیک کرده وآن را دراختیار جنگ زدگان قرار می دادن

جغرافیای سیاسی واجتماعی

      چنانچه اشاره شد در این شهرستان با توجه به کاوشهای  باستانشناسان در گنج دره درهفت کیلومتری شهر هرسین وغارهای مورد تحقیق نشان از وجود اجتماعی با جمعیتی متمرکز دراین شهرستان درهزاره های قبل از میلاد  دارد علی الخصوص کاوشهای انجام شده در گنج دره دلیل بر وجود تمدن یکجانشینی ویا به عبارتی شهرنشینی به شیوه امروزی دارد.

            شهر هرسین چنانکه درمنابع تاریخی آمده است همان شاپور خواست است با توجه به این امر شاپور خواست یکی از شهرهای مهم وپررونق دورانهای گذشته علی الخصوص دوران ساسانی بوده است از سوئی دیگر با توجه به کتیبه بیستون وهمچنین وجود دخمه های این شهرستان به این نتیجه می رسیم که این حوزه زمانی مورد توجه حاکمان آن عصر بوده .وجود حوض ساعت آبی که نشــــان دهنده وقت و زمان است بی دلیل دریک جای دور افتاده ساخته نمی شود واین خود دلیلی براهمیت این منطقه در دوران قبل از اسلام بوده است.

        درقرن چهارم هجری کردهای منطقه غرب کشور اعلان خود مختاری واستقلال نمودند که رهبر این قیام شخصی به نام امیر حسنویه بود ایشان مقر حکومتی خود رادر منطقه سرماج (یکی از روستاهای فعلی شهرستان هرسین) قرار داد این حکومت به قدری مقتدر بود که با سلاطین آل بویه مقابله می نمودند وحتی دربرخی موارد امرای آل بویه را مجبور به قبول شکست می نمودند این روند ادامه داشت تا درقرن هشتم ایلخانان مقول دراین شهرستان شهر سلطان آباد را بنا نمودند   ( متاسفانه از این شهر اثری به جای نمانده وتنها چند مخروبه درکنار بنای  ساسانی برجای مانده است) آنان به این هدف این شهر را بنا نمودند که مرکزیت را از بهار همدان گرفته و به این نقطه منتقل نمایند.

         شهرهرسین درزمان خاندان صفوی دارای حاکم یا به عبارت امروزی فرماندار بوده ویکی از این فرمانداران می توان قاسم سلطان ایمانلو نامبرد که منصوب شده از طرف خدابنده سلطان صفوی بود این فرمانداری زیر نظر ولایت لرستان اعمال نظر می نمود.در کتاب سرزمین ومردم ایران نوشته استاد عبدالحسین سعیدیان اشاره شده که در قرن  نهم ودهم هرسین وماهیدشت دوشهر مهم بوده و تاجائیکه اشاره می نماید که از کرمانشاه هیچ نشانه ای دراین کتب به جای مانده ازآن دوران نبوده است .

            دردوران قاجار هرسین تحت نظر ایالت کرمانشاهان درمی آید واز طریق محب علی خان ماکوئی  حکمران کرمانشاه فرماندار هرسین که شخصی به نام ابراهیم خان بود  را به فتحعـــــلی شاه قاجار معرفی می نماید از دوران قاجار به بعد هرسین زیر مجموعه استان کرمانشاه می گردد .  

          در سال 1287ه ش مجلس شورای ملی قانون ایالتها وولایتها راتصویب نمود که براین اساس هر ایالت توسط والی یا فرمانفرما وهرولایت بوسیله حکمران یا حاکم وهربلوک توسط نایب الحکومه اداره می شد شهر هرسین نیز طبق این قانون بلوک محسوب میشد وتوسط نایب الحکومه اداره می شد تا اینکه درسال1313 طبق قانون تقسیمات کشوری هرسین به صورت بخش وزیر مجموعه فرمانداری کرمانشاه و فرمانداری کرمانشاه زیر نظر استانداری کرمانشاهان  اداره گردید ودارای بخشداری وسایر ادارات دولتی گردید تا اینکه درسال 1373 طی بازدیدی که آیت ایت الله رفسنجانی ریاست جمهور وقت از این شهرستان داشتند با تبدیل شدن این بخش به فرمانداری وشهرستان موافقت نمودند وسپس  باپیشنهاد هیات دولت وموافقت مجلس شورای اسلامی در سال1374 به شهرستان تبدیل گردید واکنون این شهرستان دارای دوبخش مرکزی وبیستون  وچهار دهستان به نامهای شیرز،چمچمال،چشمه کبود وحومه وهمچنین 153 روستا ودو نقطه شهری به نام هرسین وبیستون می باشد این شهرستان چنانچه عرض شد دارای جمعیتی بالغ بر 91300 نفر که53731 نفرآن شهری و37569 نفر آن روستائی می باشندکه تقریبا دو سوم بافت جمعیتی آن را جمعیت شهری تشکیل می دهد

 ایلات وعشایردرشهرستان هرسین

  این شهرستان با توجه به طبیعت کوهستانی وهمچنین وجود چشمه سارهای گوناگون درسطح منطقه هرساله پذیرای عشایر کوچروئی بوده وهست که شغل اساسی آنان دامداری وپرورش حیوانات اهلی چون بز وگوسفند و انواع چهارپایان نظیر اسب وقاطر والاغ جهت حمل ونقل وجابجائی ایل می باشد تعدادی ازاین ایلها پس ازقانون رضاخانی تخته قاپوشدن  ایلات ساکن شده ودر همان مکان مستقر شده وعلاوه برکار دامداری به کار کشاورزی نیز روی آورده اند ازایلات وعشایری که دراین منطقه ساکن شده اند می توان به ایل کاکاوند، ایل ایتیوند وازایلات کوچرو می توان به ایل ذوله وایل جمهور اشاره نمود

نقاط دیدنی وآثار  فرهنگی وتاریخی هرسین

       نقاط دیدنی شهرستان هرسین رامیتوان به دودسته میراث طبیعی ومیراث فرهنگی نام بردکه به اختصار هردو موضوع را بررسی می نمائیم:

1-  میراث طبیعی: همانطوری که عرض شد شهرستان هرسین به دلیل موقعیت کوهستانی دارای منابع آبی سرشاری می باشد که هرکدام از آنها به نوع خود بی نظیر می باشد این شهرستان دارای سراب های خوش منظره ای است که سالانه پذیرای خیل عظیمی از هموطنان جهت استفاده ازاین منابع الهی  می باشند . ازجمله این سرابها  میتوان به این موارد اشاره نمود:

  الف: سراب داخل شهر هرسین : این سراب درداخل شهرهرسین قرار گرفته و پیرامون آن باغی مصفا قرارگرفته که هر رهگذری را مجذوب خود می نماید اخیرا شهرداری شهر جهت هرچه زیبا جلوه دادن واستفاده بهینه از این موهبت الهی اقدام به تاسیس آب نماها ، استخرشنا ، دریاچه مصنوعی قایقرانی و کانالهای آب درداخل محوطه باغ آن نموده است این سراب علاوه بر زیبائی آن ، آب شرب مصرفی مردم شهر را تامین می نماید و همچنین درجهت مصارف کشاورزی نقش ویژه ای را ایفا می نماید  

 ب:سراب بیستون: از دیگر سرابهای این شهرستـــــــان سراب بیستون دردامنه کوه بیستون و در زیر سنگ نوشته های تاریخی کوه بیستون است  که آنهم مانند سراب داخل شهر علاوه برایجاد فضای سبز ودرختان سرسبز نقش مهمی درکشاورزی منطقه دارد وخود باعث جذب مسافران ورهگذرانی است که به قصد دیدن آثار تاریخی محوطه بیستون به آن مکان می آیند.

 ج: سراب نجوبران : كه درجوار آن جنگل زیبای دردامنه كوه بیستون قرار دارد واستراحتگاه وتفرجگاه ایام تعطیل مردم منطقه وشهرستانهای هم جوار است

 د: سراب برناج :این سراب نیز دردامنه کوه بیستون ودرمسیر راه ارتباطی بیستون سنقر قرار دارد که نقش مهمی در زیبائی وطروات منطقه ایفا می نماید

  دراین شهرستان علاوه برمنابع آب دارای جنگلهای بلوط وبادام بسیار زیبائی است که چشم هربیننده ای را به خود مجذوب می نماید این جنگلها درایام تعطیل پذیرای حانواده هائی است که درطول هفته مشغول کاربوده ودرروز تعطیل محلی برای تمدد اعصاب وروحیه آنان می شود

آب گرم روستای آب گرم:این روستا دربین مرز شهرستان هرسین و شهرستان نورآباد لرستان قرار دارد با توجه به صعب العبور بودن مسیر امکان دسترسی از طریق اتومبیلهای بدون کمک مشکل می باشد این چشمه دارای املاح معدنی است که همراه با آب داغ ازدل زمین می جوشد و برای انواع دردهای استخوان ومفصلی و انواع بیماری ها داروی طبیعی موثری است.

کوهستان: چنانچه اشاره شد این منطقه دارای کوهستانهای رفیع وخوش منظره می باشد طبیعت بکر ودست نخورده این کوهستانها هر اهل دلی را به سمت خود می کشاند هرساله ورزشکاران کوهنورد تمام اندوخته های خود را بر ستیغ بلند بیستون محک می زنند وخود را به بالای آن می کشانند هیات کوهنوردی استان درجای جای این قله اقدام به ساخت اتاقکهائی جهت استراحت وتمدید قوای علاقه مندان به صخره نوردی نموده است کوهستانهای این منطقه علاوه براستفاده ورزشی ، جوانان وعلاقه مندان بسیاری را جهت استفاده ازمواهب الهی به خود می کشاند وهرساله در فصل بهار با بردن مختصر مواد غذائی یک روز خود را در کنار طبیعت ویکی از چشمه سارهای آن  به سر می برند

2-    میراث فرهنگی: میراث فرهنگی رادراین منطقه به چند دسته تقسیم می نمایند که به طور اختصار بیان میگردد:

الف:گلزارهای شهدا: این شهرستان مانند سایر نقاط کشور دردفاع از مملکت اسلامی فرزندان برومند و رشیدی را تقدیم به اسلام نموده است و جای جای این منطقه بوی عطر شهادت  و نسیم روحبخش فداکاری در جریان می باشد این شهر چنانچه که عرض شد حدود 250 نفر عزیز خود را فدای پاسداری از میهن عزیزمان نموده است وپاسداشت این عزیزان برذمه ما تا روز قیامت می باشد و وظیفه ماست که یاد و نام آنان را عزیز بداریم

ب: آثار تاریخی: درابتدای امر به طور خلاصه در مبحث تاریخچه هرسین به میراث تاریخی به جای مانده ازپیشینیان اشاره شد وبه طور خلاصه درباره هرکدام از آثار تاریخی توضیحاتی ارائه گردید درسال گذشته مجموعه تاریخی بیستون درفهرست آثار جهانی یونسکو قرار گرفت وامید است دولت خدمتگزار نیز در جهت عمران و نما سازی وبهسازی این منطقه تلاشی وافر از خود نشان دهد

ج: اثار مذهبی : دراین شهرستان بقاع متبرکه ای وجود دارد که  هرساله درمناسبتهای مختلف پذیرای علاقه مندان به خاندان اهل بیت مکرم می باشد ازجمله این بناها چنانچه که عرض شد امامزاده مهدی(ع) امامزاده باقر(ع) امامزادگان احمد (ع) ومحمود(ع) آرامگاه حضرت آیه الله سید محمد نجفی وآرامگاه حجت الاسلام سید محمد تقی موسوی آرامگاه حجت الاسلام والمسلمین قدرت الله نظری که منــشاء آثار وبرکات وامورات خیریه ای  برای منطقه بیستون وچمچمال بوده است( ایشان را نباید با مرحوم حجت الاسلام والمسلمین قدرت الله نظری نیا نماینده فقید این شهرستان اشتباه گرفته شود) دربین مردم این منطقه دارای قداستی خاص به خود می باشد.

د:  مجتمع گره بان: اما از دیگر نقاط دیدنی این شهرستان عبادتگاهی است که مربوط به پیروان فرقه اهل حق می باشد که درنزدیکی روستای گره بان در 46 کیلومتری شهر هرسین قرار دارد این معبد با توجه به اینکه دارای تقدسی در نزد پیروان فرقه اهل حق است دارای ابنیه ها و آب نما ها وفضا های سبزی است که چشم هر بیننده ای را به خود خیره می نماید این مجموعه دارای وسعتی حدود 30 هکتار رابه خود اختصاص داده که درآن علاوه برمجموعه های ساخته شده مزارع گل محمدی جهت گلابگیری ومزارع گیاهان داروئی جهت  استحصال عرقیات گیاهی وجود دارد درهمین منطقه قبرستانی وجود دارد که سنگ قبرهای آن متعلق به هزار سال پیس است.

 

 

 

حوض(ساعت)سنگی هرسین

در پارک اصلی شهر هرسین که در مرکز شهر قرار دارد حوضی دیده می شود که از سنگ یکپارچه است و وضعیت ظاهر آن به شکلی است که اهالی محل آن را ساعت آبی می دانند. در وسط این حوض فواره ای سنگی به ارتفاع 66 سانتیمتر قرار دارد که از ناحیه ی پایین به شکل دوازده ضلعی نامنظم و از بالا هم شکل دایره ای در یک صفحه ی دوازده ضلعی است. در سطح دایره ای شکل حوض هم زائده ای مستطیل شکل دیده می شود.